Filtr HEPA w odkurzaczu: klasy filtrów i kiedy go wymieniać

Co to jest filtr HEPA w odkurzaczu i jak działa?

HEPA to skrót od High Efficiency Particulate Air, czyli wysokoskuteczny filtr cząstek z powietrza. Wkład tworzą cienkie arkusze mikrowłókien szklanych albo polipropylenowych, złożone w harmonijkę w sztywnej ramie. Dawniej używano głównie szkła, dziś częściej polipropylenu. Plisy dają dużą powierzchnię filtrowania przy niewielkich wymiarach, dlatego filtr HEPA do odkurzacza mieści się w małej obudowie na wylocie powietrza.

Nie działa jak sito. Cząstki zatrzymują trzy mechanizmy:

• bezwładność: większe cząstki nie skręcają z prądem powietrza i uderzają we włókno,
• przechwycenie: średnie cząstki przelatują tuż obok włókna i się o nie zaczepiają,
• dyfuzja: najmniejsze cząstki krążą chaotycznie, aż osiądą na włóknie.

Najtrudniej jest więc z cząstkami ok. 0,3 µm (mikrometr to tysięczna część milimetra). Większe i mniejsze filtr zatrzymuje z podobną albo wyższą skutecznością, dlatego klasę wyznacza się właśnie dla tego rozmiaru. W praktyce wkład wyłapuje kurz, pyłki, roztocza i ich odchody, zarodniki pleśni oraz część bakterii.

Klasy filtrów E10-E12 i H13-H14: co znaczy liczba?

Od H13 zaczyna się HEPA według EN 1822, a E10-E12 to filtry EPA. Liczba po literze opisuje minimalną skuteczność przy cząstkach najtrudniejszych do wyłapania.

Różnica między ostatnią klasą EPA a pierwszą HEPA wygląda w tabeli skromnie, ale H13 przepuszcza dziesięć razy mniej cząstek niż E12.

Od zmiany klasyfikacji w 2010 roku filtry do klasy 12 nazywa się EPA. Wyżej leżą jeszcze klasy U15-U17 (ULPA), ale w domowym sprzęcie trafiają się rzadko.

HEPA jest skuteczniejsza od EPA, ale niekoniecznie lepsza, bo gęstszy filtr stawia większy opór przepływowi powietrza.

HEPA, EPA i „HEPA-type”: jak czytać oznaczenie?

Liczy się litera i liczba klasy, a nie sama nazwa na opakowaniu. Oznaczenia dzielą się na trzy grupy:

• „H13” lub „H14”: filtr HEPA w rozumieniu normy,
• „E10-E12” albo „HEPA 12”: filtr EPA, nawet jeśli w opisie pada słowo HEPA,
• „HEPA-type”, „HEPA-like” i samo „HEPA” bez liczby: nazwa handlowa bez klasy.

„True HEPA” to deklaracja zgodności z normą, więc i tu sprawdź, czy obok stoi konkretna klasa. W opisach często pojawia się „99,97% cząstek 0,3 µm”: to definicja spotykana w materiałach z USA, inna niż próg H13.

Brak klasy na ramce traktuję jak filtr EPA, bez względu na to, co obiecuje opakowanie. Zamiennik dobiera się po symbolu filtra z instrukcji odkurzacza, nie po marce, najlepiej z uszczelką w komplecie.

Filtr wylotowy i przedsilnikowy: gdzie siedzi HEPA?

HEPA lub EPA siedzi zwykle na wylocie powietrza i oczyszcza to, co wraca do pokoju. Filtr przedsilnikowy (wlotowy) chroni silnik przed sierścią, okruchami i grubszym kurzem. Wcześniej brud zbiera worek, cyklon albo woda, a filtr końcowy łapie tylko to, co przeszło dalej. W modelu bezworkowym filtr pracuje za cyklonem i szybciej przyjmuje drobny pył (więcej o filtracji w odkurzaczu workowym i bezworkowym).

Materiał filtracyjny jest przyklejony do ramki z gąbkowymi uszczelkami, które sprawiają, że powietrze idzie wyłącznie przez wkład. Jeśli obudowa jest nieszczelna albo filtr źle osadzony, część strumienia omija wkład i klasa traci znaczenie. Szczelność sprawdzisz w trzech miejscach:

• uszczelka ramki jest cała i elastyczna,
• filtr siedzi do oporu,
• klapka jest zatrzaśnięta, a w modelu workowym worek nie ma rozdarć.

Czy filtr HEPA można myć?

Tylko zmywalny. Taki filtr bywa wykonany z trwałego poliestru, zwykle jest twardy i może służyć latami. Bywa oznaczony słowem „washable” albo symbolem kranu w instrukcji. Filtr papierowy lub celulozowy po namoczeniu traci strukturę i trzeba go wymienić. Wilgotny wkład, założony za wcześnie, daje zapach stęchlizny.

Zmywalny filtr czyści się tak:

1. Wytrzep go nad koszem na śmieci.
2. Płucz letnią wodą, bez detergentu.
3. Nie szoruj szczotką, bo uszkodzisz plisy.
4. Susz do całkowitego wyschnięcia, z dala od kaloryfera i suszarki, jeśli instrukcja nie mówi inaczej.

Kiedy wymienić filtr HEPA?

Wymieniaj według okresu z instrukcji albo wskaźnika wymiany, jeśli odkurzacz go ma, a wcześniej, gdy pojawi się któryś z objawów. Konkretny termin zależy od producenta i od tego, jak intensywnie sprzątasz. Zmywalny filtr też się zużywa.

Zużycie widać po czterech sygnałach:

• ciąg jest wyraźnie słabszy mimo pustego worka lub pojemnika,
• z wylotu wychodzi zapach kurzu albo stęchlizny,
• w fałdach siedzi szary, zbity nalot, którego nie usuwa wytrzepanie,
• plisy są rozdarte albo ramka lub uszczelka jest odkształcona.

W domu z psem i kotem filtr wstępny zapycha się sierścią szybciej, więc najpierw czyszczę go, a dopiero potem oceniam HEPA. Koszt eksploatacji wygląda różnie: przy zmywalnym płacisz własnym czasem na mycie i suszenie, przy wymiennym ceną wkładu. Przy zakupie sprawdź, czy wkład jest dostępny jako zamiennik.

Czy warto kupić odkurzacz z filtrem HEPA przy alergii?

Tak, jeśli filtr jest na wylocie, ma klasę H13 lub wyższą, a obudowa jest szczelna. W domu bez alergika zwykle wystarczy E10-E12. To orientacja, nie zalecenie medyczne. Filtr nie zastąpi częstego odkurzania ani prania pościeli. Oczyszczacz powietrza filtruje stale, a odkurzacz tylko wtedy, gdy sprzątasz. O akumulatorach i filtracji w modelach na baterię piszemy w tekście o odkurzaczu bezprzewodowym.

Czy można używać odkurzacza bez filtra HEPA?

Nie, bez żadnego filtra odkurzacz pracować nie powinien, bo pył trafia do silnika albo z powrotem do pokoju. Po umyciu filtra załóż zapasowy, zamiast wkładać mokry.

Robot sprzątający też ma HEPA?

Część robotów ma filtr opisany jako HEPA w pojemniku na kurz. Mały wkład zapycha się szybciej, a przy robocie sprzątającym ze stacją opróżniającą liczy się też worek w stacji. Zasada klasy i szczelności jest ta sama.